Safra Taşı nedir? Neden OLUŞUR?

Safra kesesi, normalde yemek arası yani açlık saatlerinde safrayı depolayan ve yemek sırasında bağırsağa yönlendiren organımızdır. Bazı kişilerde safra kesesinde değişik büyüklükte, sert vasıfta taşlar oluşabilir. Bunlara safra taşı adı verilir. Safra karaciğerde yapılır ve oradan safra kesesine gelir. İşte bu safra sıvısının kimyasal yapısına bağlı olarak bazı kişilerde kristalleşmeler meydana gelir. Bu kristaller zaman içinde kum tanesi büyüklüğüne, daha sonra da taş büyüklüğüne ulaşır. Bazen de birleşip koyulaşarak birikinti görünümü alır buna da safra çamuru denilir.

Safra taşı neden oluşur?

Bu sorunun yanıtını kesin olarak bilmiyoruz ama en önemli etkenin safranın kimyasal yapısını belirleyen genetik faktörler olduğu düşünülmektedir. Ayrıca

  • Hormon benzeri bazı ilaçlar,
  • Obesite ve sedanter yaşam,
  • Diyabet ve karaciğer hastalıkları
  • Bazı kan hastalıklarının safra taşı oluşumunu artırdığı bilinmektedir.

Taş oluşumu kadınlarda ve 40 yaş üstünde daha fazla görülmektedir.

Belirtiler ve komplikasyonlar

Safra taşlarının büyük çoğunluğu “sessiz taş”tır, yani hiçbir belirti yoktur. Böyle taşlar tamamen tesadüfen, yapılan ultrasonografi kontrollerinde yakalanır.

Belirti vermeye başlamış taşlarda ilk semptom ağrıdır. Tipik olarak mide üzerinde ya da sağ tarafında, özellikle yemeklerden sonra oluşan, ataklar halinde gelen ağrı başlar. Bu atak bazen gece uyandırır. Birlikte bulantı olabilir.

Belirti veren taşlarda tedavi yapılmazsa zaman içinde komplikasyon gelişir. Bunlar başlıca; kese iltihaplanması sonucu şiddetli ağrı ve ateş ya da taşın ana safra kanalına düşmesi sonucu oluşan tıkanma sarılığıdır. Bu durumda pankreatit de olaya eşlik edebilir.

Tanı

Safra kesesi taşlarının tanısı ultrasonografi ile konulur. Kesede iltihaplanma varsa yine bu tetkikte görülebilir. Ayrıca BT (tomografi) de kese duvar yapısını gösterir. Kanala taşın düşmesi durumunda EUS (endoskopik ultrasonografi) ya da MRCP (safra kanalı MR’ı) ile tanı konulur.

Tedavi

Safra taşlarının sessiz döneminde hiçbir tedavi gerekmez, bunlar tesadüfen bulunan sessiz taş olarak kabul edilir ve sadece yıllık ultrasonografi kontrolleri ile izlenir. Ağrı başlamışsa tek tedavi yöntemi ameliyattır. Kapalı kese ameliyatı bugün dünyada en çok yapılan, kolay ve genellikle sorunsuz bir tedavi yöntemidir. Kese iltihaplanması varsa önce antibiyotik tedavisi uygulanır. Ana safra kanalında taş saptanmışsa önce ERCP (Endoskopik Retrograd Kolanjio Pankreotografi) ile taş endoskopik yöntemle çıkartıldı, sonra safra kesesi ameliyatı uygulanır.

Prof. Dr. Ethem Tankurt